W zadaniu z wykresem najpierw trzeba ustalić, co rzeczywiście zmierzono. Dopiero potem można porównywać wyniki i formułować wnioski. Wiedza z podręcznika pomaga w interpretacji, ale nie zastępuje odczytania opisów osi, jednostek i warunków przedstawionych w zadaniu.
Sprawdź cztery elementy
- Tytuł i opis: czego dotyczą dane?
- Osie albo nagłówki kolumn: jakie wielkości przedstawiono?
- Jednostki i skala: czy chodzi o liczbę, procent, czas, długość czy inną wielkość?
- Legenda i warunki: które wyniki należą do poszczególnych grup?
Nie zakładaj, że każda podziałka zaczyna się od zera albo że sąsiednie punkty odpowiadają jednakowym odstępom czasu. Najpierw sprawdź oznaczenia.
Autorskie dane do ćwiczenia
W dwóch grupach po 20 nasion zapisano liczbę nasion, które wykiełkowały do końca piątej doby: grupa A — 16, grupa B — 10. To wymyślone dane szkolnego ćwiczenia, nie wynik badania ani zalecenie dotyczące uprawy.
Odczyt: w grupie A wykiełkowało 16 nasion. Porównanie: o 6 więcej niż w B. Udział: 16 z 20 to 80%, a 10 z 20 to 50%. Różnica udziałów wynosi 30 punktów procentowych. Wzrost względem wyniku B wynosi natomiast 60%: różnica 6 podzielona przez 10.
Te odpowiedzi dotyczą różnych pytań. Zapis „o 30% więcej” nie jest zamiennikiem różnicy 30 punktów procentowych.
Nie wnioskuj ponad dane
Z podanych liczb nie wiemy jeszcze, dlaczego wyniki się różnią. Nie podano warunków grup ani informacji o powtórzeniach. Nie można więc dopisać, że przyczyną była temperatura albo konkretny preparat. Taki wniosek wymaga odpowiednio zaplanowanego badania i danych.
Opis zmiany również nie jest jej wyjaśnieniem. „Wartość wzrosła” mówi, co widać. Jeżeli polecenie prosi o mechanizm biologiczny, trzeba połączyć obserwację z odpowiednią wiedzą i warunkami zadania.
Krótka kontrola odpowiedzi
- Czy porównuję tę samą wielkość i ten sam moment pomiaru?
- Czy podałem jednostkę?
- Czy odróżniam liczbę od udziału procentowego?
- Czy wniosek nie wykracza poza opis doświadczenia?
Dodatkowe ćwiczenia zawiera materiał ZPE o interpretacji danych. Jeśli chcesz omówić własne rozwiązania, sprawdź korepetycje z biologii w Baninie i przygotuj zadanie z pełnym opisem, nie sam wycięty wykres.
