Problem badawczy, hipoteza i wniosek odnoszą się do tego samego badania, ale pełnią różne funkcje. Problem określa, czego chcemy się dowiedzieć. Hipoteza jest sprawdzalną propozycją odpowiedzi. Wniosek powstaje po analizie wyników. Mylenie tych etapów utrudnia opis doświadczenia.
Najpierw ustal zmienne
W prostym doświadczeniu określ, jaki czynnik zmieniasz i co mierzysz. Zmienna niezależna to czynnik, którego wpływ badasz; zależna to obserwowana lub mierzona odpowiedź. Pozostałe istotne warunki trzeba kontrolować, aby porównanie miało sens. Te pojęcia omawia materiał ZPE o poznawaniu świata organizmów.
Nie dobieraj nazw zmiennych tylko na podstawie tego, gdzie zostały narysowane. Przeczytaj opis badania i ustal rolę każdej wielkości.
Autorski przykład szkolny
Wyobraź sobie porównanie kiełkowania nasion tego samego gatunku w dwóch określonych temperaturach. W obu grupach jest tyle samo nasion, jednakowe podłoże i dostęp wody, a wynik odczytuje się tego samego dnia. To uproszczony przykład do formułowania zdań, nie gotowy protokół doświadczenia.
- Problem: czy w porównywanych temperaturach różni się odsetek nasion, które wykiełkowały do piątej doby?
- Hipoteza: w temperaturze A odsetek ten będzie większy niż w temperaturze B.
- Wynik przykładowy: w A wykiełkowało 80%, a w B 50% nasion.
- Wniosek: w opisanych warunkach do piątej doby większy odsetek nasion wykiełkował w A; wynik jest zgodny z postawioną hipotezą.
W rzeczywistym badaniu trzeba podać wartości temperatur, zadbać o porównywalny materiał i odpowiednie powtórzenia. Przykładowe liczby są wymyślone.
Nie rozszerzaj wniosku na wszystko
Porównanie dwóch temperatur u jednego gatunku nie pokazuje, że każda wyższa temperatura poprawia kiełkowanie wszystkich roślin. Wniosek powinien zachować zakres warunków i danych. Wynik zgodny z hipotezą nie oznacza dowodu dowolnie szerokiego prawa przyrody.
Jeśli wynik nie wspiera hipotezy, nie poprawiaj danych pod przewidywanie. Opisz rezultat i oceń, czy sposób badania pozwala na odpowiedź.
Trzy pytania kontrolne
- Czy problem wskazuje mierzalną zależność?
- Czy hipotezę da się sprawdzić w opisanym badaniu?
- Czy wniosek wynika z wyników, a nie tylko z wcześniejszego oczekiwania?
Ćwicz na pełnych opisach zadań. Jeżeli potrzebujesz omówić rozumowanie krok po kroku, zobacz korepetycje z biologii w EduPandzie w Baninie. Plan samodzielnej pracy możesz oprzeć na tygodniowym podziale nauki.
